Maria-Lichtmis: betekenis, kaarsen en pannenkoeken
Maria-Lichtmis is een katholieke feestdag die op 2 februari valt, precies 40 dagen na Kerstmis, en die van oudsher het echte einde van de kersttijd markeert. De dag draait om licht: in de kerk worden er kaarsen gewijd en met een lichtprocessie de tempel binnengedragen, als symbool voor Jezus als "het Licht dat voor alle volkeren straalt". Thuis is het vooral de dag van de pannenkoeken en van een handvol grappige weerspreuken over de naderende lente. Hieronder lees je waar de feestdag vandaan komt, waarom we pannenkoeken bakken, en wat de oude spreuken over het weer voorspellen.
Maria-Lichtmis, kortweg Lichtmis, is de herdenking van de opdracht van Jezus in de tempel van Jeruzalem. Volgens Joods gebruik werd een pasgeboren eerstgeboren jongen 40 dagen na de geboorte naar de tempel gebracht om aan God te worden opgedragen, en moest de moeder een reinigingsoffer brengen. Tel je 40 dagen verder vanaf Kerstmis op 25 december, dan kom je uit op 2 februari. Daarom heet 2 februari ook wel de veertigste dag van Kerstmis, vergelijkbaar met Hemelvaartsdag als veertigste paasdag.
De naam zelf vertelt het verhaal. Het "-mis"-deel staat voor de misviering, en "Licht" verwijst naar de gewijde kaarsen die op deze dag centraal staan. Dat er "Maria" voor staat, komt doordat de lichtprocessie lange tijd werd beleefd als een eerbetoon aan Maria, de moeder van Jezus. Sinds het Tweede Vaticaans Concilie ligt de nadruk officieel weer op Christus, en luidt de correcte naam "Feest van de Opdracht van de Heer". De volkse naam Maria-Lichtmis bleef echter koppig hangen.
Onze gezelligste truien om de kersttijd mee uit te luiden
Voor veel gezinnen is Lichtmis vooral interessant omdat het de kersttijd officieel afsluit. Hoewel de meeste mensen de kerstboom al rond Driekoningen (6 januari) opruimen, is 2 februari liturgisch gezien het laatste feest dat met Kerstmis verbonden is. In de anglicaanse traditie blijft de kerstversiering zelfs tot Candlemas hangen, en in landen als Polen en Guatemala wordt Kerstmis tot Maria-Lichtmis gevierd. Het is dus een mooi moment om de feestdagen rustig uit te luiden.
Wij zien Lichtmis graag als de laatste keer dat de gezelligste kersttruien van het seizoen nog mogen. Daarna mag de wol een verdiende winterslaap in. Wie de warme sfeer toch nog even wil vasthouden tot het echt lente is, ruilt de feestelijke trui simpelweg in voor een zachte kerstpyjama op de bank, met een stapel pannenkoeken binnen handbereik.
Gezellig in de winter
Birthday Boy Kersttrui Heren
Birthday Boy Kersttrui Heren is precies dat vrolijke beetje extra dat je kerst nodig heeft.
De pannenkoekentraditie kent twee verklaringen. De eerste is praktisch: 2 februari was vroeger een van de twee dagen in het jaar (de andere was Sint-Maarten op 11 november) waarop de plattelandsbevolking van werk of boerderij mocht veranderen. Die overstap werd 's avonds gevierd met haardkoeken, die in de loop der tijd uitgroeiden tot de pannenkoeken die we nu kennen. Rond deze tijd begonnen de kippen ook weer eieren te leggen, dus er was eindelijk weer beslag te maken.
De tweede verklaring is symbolisch en past prachtig bij de feestdag: een ronde, goudgele pannenkoek lijkt op de zon. En de zon, dat is precies het licht dat na de donkerste maanden terugkeert. Die dubbele lading vatte men samen in een oud spreekwoord: "Er is geen vrouwtje nog zo arm, of ze maakt met Lichtmis haar pannetje warm." Op het protestantse Urk heette de dag trouwens Vrouwendag, en at men er van oudsher pekelvlees, een echte luxe in die tijd.
Wil je de knusse winteravonden na de feestdagen nog even rekken? Met matchende kerstpyjama's voor het hele gezin maak je van een doodgewone februari-avond toch een klein feestje, pannenkoeken en al.
De kaarsen en de Blasiuszegen
Het hart van Lichtmis is de kaarswijding. Vanaf de 10de en 11de eeuw ontstond de gewoonte om op deze dag kaarsen te zegenen, die gelovigen vervolgens mee naar huis namen om onheil af te weren. Vandaar de naam Lichtmis, en vandaar ook dat het feest in veel talen rechtstreeks naar kaarsen verwijst: Candlemas in het Engels, Chandeleur in het Frans en Kyndelsmässodagen in het Zweeds. De kaarsenprocessie voor de mis staat symbool voor de intocht van Christus, het Licht der Wereld, in de tempel van Jeruzalem.
De gewijde kaarsen krijgen de dag erna nog een rol. Op 3 februari, de feestdag van de heilige Blasius, worden ze gebruikt voor de Blasiuszegen, een zegening van de keel. Twee gekruiste kaarsen worden daarbij voor de hals gehouden om gelovigen tegen keelaandoeningen te behoeden. Zo lopen de twee februaridagen mooi in elkaar over.
Lichtmis in de weerspreuken
Omdat 2 februari precies tussen de midwinter en de lente in valt, gold de dag eeuwenlang als ijkpunt voor de boer. Talloze weerspreuken proberen aan het weer van die ene dag de rest van de winter af te lezen. Helder en zonnig weer was, anders dan je zou denken, juist een slecht teken: dan zou de kou nog lang aanhouden. Een paar van de bekendste:
"Schijnt met Lichtmis de zon door de toren, komt er net zoveel kou als van tevoren."
"Lichtmis helder en klaar, twee winters in een jaar."
"Als met Lichtmis de zon door de boomgaard schijnt, zal het een goed appeljaar zijn."
"Lichtmis donker, de boer een jonker."
De boodschap is telkens dezelfde: een grauwe, donkere Lichtmis beloofde een vroege lente en een goede oogst, terwijl een stralende dag nog een flinke kou in petto had. Het is dezelfde gedachte die later overwaaide naar Amerika en daar uitgroeide tot Groundhog Day, waarbij een marmot op 2 februari het einde van de winter voorspelt.
Een feest van licht aan het einde van de winter
Maria-Lichtmis is daarmee veel meer dan een kerkelijke datum op de kalender. Het is een warm keerpunt: de donkerste dagen zijn voorbij, het licht keert terug, de kersttijd wordt rustig uitgeluid en de lente komt langzaam in zicht. Of je nu naar de kaarswijding gaat, een stapel pannenkoeken bakt of gewoon nog een laatste keer in je favoriete kersttrui op de bank kruipt: 2 februari is bij uitstek een dag om het licht te vieren. Meer weten over de feestdag en haar geschiedenis? Lees het uitgebreide artikel op Wikipedia.
Wist je dat?
Maria-Lichtmis valt op 2 februari, exact 40 dagen na Kerstmis.
In veel talen verwijst de naam naar kaarsen: Candlemas, Chandeleur en Kyndelsmässodagen.
De gewijde kaarsen worden op 3 februari gebruikt voor de Blasiuszegen, een zegening van de keel.
Een ronde, goudgele pannenkoek staat symbool voor de terugkerende zon.
De weerspreuken zien zonnig weer op 2 februari als een teken van aanhoudende kou, het idee achter het latere Groundhog Day.
Veelgestelde vragen over Maria-Lichtmis: betekenis, kaarsen en pannenkoeken
Maria-Lichtmis herdenkt de opdracht van Jezus in de tempel van Jeruzalem, 40 dagen na zijn geboorte. De dag valt op 2 februari en draait om Christus als het Licht voor alle volkeren. Het is liturgisch gezien het laatste feest dat met Kerstmis verbonden is en sluit de kersttijd af.
Daar zijn twee verklaringen voor. 2 februari was vroeger een dag waarop plattelandsbewoners van werk konden veranderen, wat 's avonds met haardkoeken werd gevierd die later pannenkoeken werden. Daarnaast staat de ronde, goudgele pannenkoek symbool voor de terugkerende zon en dus het licht.
De kerntraditie is de kaarswijding: op 2 februari worden kaarsen gezegend en in een lichtprocessie meegedragen. Thuis worden er traditioneel pannenkoeken gegeten. De gewijde kaarsen worden de dag erna gebruikt voor de Blasiuszegen, een zegening van de keel.
Het deel '-mis' staat voor de misviering en 'Licht' verwijst naar de gewijde kaarsen. 'Maria' werd toegevoegd omdat de lichtprocessie lange tijd als een eerbetoon aan Maria werd beleefd. Officieel heet het feest sinds het Tweede Vaticaans Concilie 'Feest van de Opdracht van de Heer'.
Maria-Lichtmis valt elk jaar op 2 februari, precies 40 dagen na Kerstmis. Daarom wordt deze dag ook wel de veertigste dag van Kerstmis genoemd. Valt 2 februari op een zondag, dan krijgt de viering voorrang op de gewone zondagsliturgie.
