Een jack-o'-lantern is de uitgeholde pompoen met een eng gezicht die tijdens Halloween op vrijwel elke stoep staat te gloeien. Je snijdt een gezicht in een pompoen, holt hem uit en zet er een kaarsje of een ledlampje in, en klaar is je lantaarn. Maar achter dat vrolijke griezelgezicht zit een verrassend oud verhaal: dat van Stingy Jack, een gierige Ierse smid die volgens de legende niet in de hemel en niet in de hel terechtkon. Hieronder lees je waar de jack-o'-lantern vandaan komt, waarom we ooit knollen gebruikten in plaats van pompoenen, en hoe je er zelf een maakt die de hele avond mooi blijft branden.
Een jack-o'-lantern is een lantaarn gemaakt van een uitgeholde vrucht, meestal een pompoen, met een uitgesneden gezicht waar het licht doorheen schijnt. De naam komt uit het Engels en betekent letterlijk "Jack van de lantaarn". In Nederland kennen we het ding vooral als de Halloweenpompoen, maar de Amerikaanse benaming jack-o'-lantern is via films en series ook hier bekend geworden. Het idee is simpel: een kaars of lampje binnenin maakt van de pompoen een sfeerlicht dat tegelijk een beetje griezelig is. Precies dat dubbele karakter, gezellig en eng tegelijk, maakt de pompoen tot het symbool van Halloween.
Compleet je griezelavond met deze Halloween-outfits
2Duivel Onesie Dames - een knipoog naar de duivel uit de Stingy Jack-legende, lekker warm voor een koude oktoberavond.
3Monster Onesie Heren - voor wie liever zelf een beetje griezelig is dan alleen de pompoen.
De legende van Stingy Jack
Het bekendste verhaal over de oorsprong van de jack-o'-lantern komt uit Ierland en gaat over een sluwe smid die bekendstond als Stingy Jack, oftewel "gierige Jack". Volgens de mythe nodigde Jack op een avond de duivel uit voor een drankje, maar hij weigerde te betalen. Hij haalde de duivel over om zichzelf in een munt te veranderen zodat Jack de rekening kon vereffenen. Zodra de duivel dat deed, stopte Jack de munt in zijn zak, vlak naast een zilveren kruis. Daardoor kon de duivel niet meer terug in zijn eigen gedaante. Jack liet hem pas vrij toen de duivel beloofde hem een tijdlang met rust te laten.
Verkleedfavoriet
Teddybeer Bruin Onesie Heren
Trek Teddybeer Bruin Onesie Heren aan en wees klaar om iedereen een vrolijke schrik te bezorgen.
Een jaar later kreeg Jack opnieuw de duivel te slim af. Hij liet hem in een boom klimmen en kraste snel een kruis in de bast, zodat de duivel niet meer naar beneden kon. Opnieuw moest de duivel beloven Jack voortaan ongemoeid te laten. Toen Jack uiteindelijk stierf, wachtte hem een nare verrassing: door zijn slechte leven mocht hij de hemel niet in, en de duivel hield zich aan zijn belofte en weigerde hem in de hel. Jack moest voor eeuwig over de aarde dolen. De duivel gooide hem nog een gloeiend kooltje na om zijn weg te verlichten. Jack stopte het kooltje in een uitgeholde knol die hij bij zich had, en zo ontstond zijn eeuwig brandende lantaarn. Sindsdien heet de dwaallichtfiguur "Jack of the Lantern".
Geen idee wat je aandoet bij je pompoen op de stoep? In onze complete Halloween kostuums vind je voor het hele gezin een passende outfit.
Van knol naar pompoen
Hier zit een detail dat veel mensen verrast: de allereerste jack-o'-lanterns waren helemaal geen pompoenen. In Ierland en Schotland sneed men griezelige gezichten in knollen, koolrapen, bieten en aardappelen. Die zette men bij de deur om kwade geesten, en de ronddolende Jack zelf, op afstand te houden. Pompoenen waren in Europa nog niet of nauwelijks bekend. Pas toen grote groepen Ieren in de negentiende eeuw naar Noord-Amerika emigreerden, ontdekten ze daar de pompoen, een vrucht die van nature in de Nieuwe Wereld groeit. De pompoen bleek veel handiger: groter, ronder, zachter en makkelijker uit te hollen dan een steenharde knol. Zo werd de oranje pompoen in een paar generaties hét gezicht van Halloween, terwijl de bescheiden koolraap in de vergetelheid raakte.
De viering van Halloween zelf gaat nog verder terug, naar het oude Keltische oogstfeest Samhain, waarbij men geloofde dat de grens tussen de wereld van de levenden en de doden even heel dun werd. Het uitsnijden van enge koppen in groenten paste precies in die sfeer van geesten afweren.
Zo maak je zelf een jack-o'-lantern
Een pompoen uitsnijden is leuker, en makkelijker, dan het lijkt. Kies eerst een stevige pompoen met een platte onderkant, zodat hij niet omvalt. Snijd dan een "deksel" rond de steel, schuin naar binnen zodat het later weer netjes blijft liggen. Hol de pompoen uit met een lepel of ijsschep en haal de pitten en draden eruit. Teken met een stift het gezicht dat je wilt, en snijd het daarna voorzichtig uit met een klein, scherp mesje of speciaal pompoengereedschap. Een paar tips om langer plezier van je lantaarn te hebben:
Houd hem koel. Een uitgesneden pompoen blijft het langst mooi op een koele plek. Snijd hem daarom pas een dag of twee voor Halloween.
Gebruik een ledlampje in plaats van een kaars. Dat is veiliger, vooral met kinderen erbij, en de pompoen droogt minder snel uit.
Smeer de snijranden in. Een dun laagje vaseline op de uitgesneden randen houdt vocht binnen en stelt het verschrompelen uit.
Bewaar de pitten. Spoel ze schoon, bestrooi ze met wat zout en rooster ze in de oven voor een lekker, knapperig hapje.
Wil je het hele gezin in stijl? Bekijk dan onze Halloween onesies of laat de kinderen kiezen uit de Halloween kostuums voor kinderen. Zo staat niet alleen de pompoen klaar, maar zit iedereen er ook spookachtig bij.
Waarom de jack-o'-lantern symbool werd van Halloween
Oorspronkelijk had de lantaarn een serieus doel: hij moest geesten en de rusteloze Jack op afstand houden. Met de jaren veranderde die betekenis. In Noord-Amerika werd de gloeiende pompoen juist een teken van gastvrijheid: een brandende jack-o'-lantern op de veranda betekent dat trick-or-treaters welkom zijn. Zo ging het ding van afweermiddel naar uitnodiging, en precies daarom hoort hij nu bij de gezellige, een tikje griezelige sfeer die we van Halloween kennen. Wie er meer over wil weten, vindt op Wikipedia de volledige achtergrond bij de legende, en het bredere verhaal van het feest staat in het artikel over Halloween.
Wist je dat?
De jack-o'-lantern is vernoemd naar Stingy Jack, een smid uit een Iers volksverhaal.
De eerste lantaarns werden gesneden uit knollen, koolrapen en aardappelen, niet uit pompoenen.
Pas in de negentiende eeuw namen Ierse emigranten in Amerika de pompoen in gebruik.
Halloween gaat terug op het oude Keltische oogstfeest Samhain.
Een brandende pompoen op de veranda betekent in Amerika: trick-or-treaters welkom.
Veelgestelde vragen over Jack-o'-lantern: oorsprong en pompoen uitsnijden
De naam komt van de Ierse legende over Stingy Jack, een gierige smid die na zijn dood met een gloeiend kooltje in een uitgeholde knol over de aarde moest dolen. Hij werd 'Jack of the Lantern' genoemd, oftewel Jack van de lantaarn, wat later samentrok tot jack-o'-lantern.
Een jack-o'-lantern is een uitgeholde vrucht, meestal een pompoen, waarin een eng gezicht is gesneden. Met een kaars of ledlampje erin wordt het een lantaarn. Het is de bekendste decoratie van Halloween.
De eerste jack-o'-lanterns waren knollen, koolrapen, bieten of aardappelen. Toen Ierse emigranten in de negentiende eeuw naar Noord-Amerika trokken, ontdekten ze de pompoen, die groter en makkelijker uit te hollen was. Zo werd de oranje pompoen het nieuwe symbool.
Oorspronkelijk moest de lantaarn boze geesten en de ronddolende Jack op afstand houden. In Noord-Amerika werd een brandende pompoen op de stoep juist een teken van gastvrijheid voor trick-or-treaters.
Snijd de pompoen pas een dag of twee voor Halloween, bewaar hem op een koele plek, gebruik een ledlampje in plaats van een kaars en smeer de snijranden in met een dun laagje vaseline om uitdrogen tegen te gaan.
