Orthodoxe kerst wordt door de meeste oosters-orthodoxe kerken niet op 25 december gevierd, maar op 7 januari. In 2026 en 2027 valt Eerste Kerstdag voor de Russisch-, Servisch- en Georgisch-Orthodoxe Kerk dus op donderdag 7 januari, met een feestdag die doorloopt tot 8 januari. De reden is geen andere geboortedag van Jezus, maar een andere kalender, en dat verschil is precies wat dit feest zo bijzonder maakt.
Het antwoord zit in de kalender. De westerse kerk en de meeste landen volgen de Gregoriaanse kalender, die in 1582 werd ingevoerd om de jaartelling weer gelijk te laten lopen met de zon. Veel orthodoxe kerken bleven echter de oudere Juliaanse kalender aanhouden voor hun kerkelijke feesten. Omdat een Juliaans jaar net iets langer duurt dan een echt zonnejaar, is die kalender in de loop van de eeuwen gaan achterlopen. Op dit moment is het verschil opgelopen tot 13 dagen.
Die 13 dagen verklaren alles. De orthodoxe gelovigen vieren kerst wel degelijk op 25 december, alleen dan volgens hun eigen kalender. En 25 december op de Juliaanse kalender valt op onze 7 januari. Het is dus niet zo dat zij een andere dag uitkozen, ze tellen alleen vanaf een ander startpunt.
Het Grote Schisma: hoe oost en west uit elkaar groeiden
De wortels van dit verschil reiken veel verder terug dan de kalender. Al in de tijd van het Romeinse Rijk groeiden het oosten en het westen van het christendom uit elkaar. In het westen werd Latijn de voertaal, in het oosten Grieks, en met de taal verschilden ook de gewoonten en het bestuur. In de 11e eeuw leidde die vervreemding tot een definitieve breuk, die bekend kwam te staan als het Grote Schisma. Sindsdien gingen de rooms-katholieke kerk en de oosters-orthodoxe kerken hun eigen weg, elk met eigen tradities en, zoals blijkt, een eigen kalender.
Knus de feestdagen door
Moemins Oversized Kersttrui Dames
Of je nu op 25 december of op 7 januari aanschuift, een zachte oversized Moomin-kersttrui maakt elke kerstavond extra gezellig. Perfect voor een lange feestdag met familie.
Een veelgemaakte aanname is dat alle orthodoxe christenen op 7 januari kerst vieren. Dat klopt niet. De keuze hangt af van welke kalender een nationale kerk volgt, en daar zit flink verschil in.
7 januari (oude stijl): Rusland, Servië, Georgië, Oekraïne van oudsher, Noord-Macedonië en de Koptische Kerk in Egypte.
25 december (nieuwe stijl): Griekenland, Bulgarije, Roemenië en Cyprus vieren kerst gewoon op 25 december, omdat hun kerken in 1923 overstapten op de zogeheten neo-Juliaanse kalender.
6 januari: de Armeens-Apostolische Kerk houdt traditioneel vast aan 6 januari, waarop tegelijk de geboorte en de doop van Jezus worden herdacht.
In Oekraïne is dit de afgelopen jaren een gevoelig onderwerp geworden. Sinds 2023 mogen Oekraïense orthodoxen kerst officieel op 25 december vieren, een bewuste stap om afstand te nemen van het Russische 7 januari. Steeds meer gelovigen kiezen daar nu voor de westerse datum.
Of je nu in december of in januari viert, kerst draait overal ter wereld om samenzijn. Met matchende kersttruien voor het hele gezin zit je hele familie er gezellig bij, van opa tot de kleinste.
De vastenperiode voor kerst
Aan orthodoxe kerst gaat een lange voorbereiding vooraf. Veertig dagen lang geldt er een vastenperiode, waarin gelovigen geen vlees eten en vaak ook zuivel en eieren laten staan. Het is een tijd van soberheid en bezinning, vergelijkbaar met de advent in het westen maar een stuk strenger. De vasten eindigt pas op kerstavond, 6 januari, op het moment dat de eerste ster aan de avondhemel verschijnt. Die ster staat symbool voor de ster van Bethlehem en is het teken dat het feest kan beginnen.
Het kerstfeest zelf: kerk, kutia en twaalf gerechten
Zodra de eerste ster zichtbaar is, gaan veel gelovigen naar de kerk voor de nachtmis. Die dienst is sfeervol en lang, soms duurt hij tot diep in de nacht of tot de vroege ochtend. Pas daarna breekt de tijd aan om de vasten te breken met een uitgebreide maaltijd.
In landen als Oekraïne, Wit-Rusland en Polen bestaat het kerstdiner traditioneel uit twaalf gerechten, één voor elke apostel. Een vast onderdeel is kutia, een zoete pap van tarwe, honing, maanzaad en noten. In Rusland heet een vergelijkbaar gerecht sochivo. De gerechten zijn vlees- en vaak zuivelvrij, want het echte feestmaal met vlees volgt pas op Eerste Kerstdag, als de vasten officieel voorbij is.
In Servië draait kerst vooral om de ochtend van 7 januari. Het belangrijkste op tafel is het zelfgebakken kerstbrood, de česnica, waarin een muntje wordt verstopt. Wie het stukje brood met de munt krijgt, zal volgens de overlevering het komende jaar geluk en voorspoed hebben. Het zorgt elk jaar opnieuw voor spanning en gelach aan tafel, zeker bij de kinderen.
Hoe begroet je iemand met orthodoxe kerst?
In veel orthodoxe landen groet men elkaar met kerst niet met "vrolijk kerstfeest", maar met de woorden "Christus is geboren". Het antwoord daarop luidt "Verheerlijk Hem". In Servië hoor je "Hristos se rodi" en het antwoord "Vaistinu se rodi". Het is een mooie, eeuwenoude manier om de kern van het feest, de geboorte van Jezus, centraal te stellen.
Orthodox nieuwjaar: het oude nieuwjaar
Met dezelfde 13 dagen verschil verschuift ook nieuwjaar. Het orthodoxe of "oude" nieuwjaar valt op 14 januari. In veel orthodoxe culturen wordt deze dag nog steeds gevierd, soms zelfs uitbundiger dan kerst zelf, want nieuwjaar staat vooral in het teken van samenzijn, eten en het vieren van elkaars gezelschap. De feestperiode rond de jaarwisseling loopt in het oosten dus een stuk langer door dan bij ons.
Eén feest, twee data
Of je kerst nu op 25 december of op 7 januari viert, de boodschap is dezelfde: licht in het donker, de geboorte van Jezus en bovenal tijd doorbrengen met de mensen om wie je geeft. Het verschil van 13 dagen is een stukje geschiedenis dat verder terugreikt dan de meeste van onze tradities. Voor wie de feestdagen graag lang laat duren, biedt de orthodoxe kalender eigenlijk een mooi excuus om begin januari nog een keer een echte kersttrui aan te trekken en het feest opnieuw te vieren. En wil je het thuis nog gezelliger maken, dan zijn een setje warme kerstpyjama's nooit weg, op welke datum dan ook.
Orthodoxe kerst valt op 7 januari, precies 13 dagen na 25 december.
Het verschil ontstaat doordat orthodoxe kerken de Juliaanse kalender volgen in plaats van de Gregoriaanse.
Het Armeens-orthodoxe kerstfeest valt traditioneel op 6 januari.
Voor kerst geldt een vastenperiode van veertig dagen die eindigt bij de eerste ster op 6 januari.
Het orthodoxe nieuwjaar wordt gevierd op 14 januari.
Veelgestelde vragen over Orthodoxe kerst: waarom op 7 januari?
Omdat de meeste orthodoxe kerken de oude Juliaanse kalender aanhouden in plaats van de Gregoriaanse. Die Juliaanse kalender loopt inmiddels 13 dagen achter, waardoor 25 december volgens hun kalender op onze 7 januari valt.
Het feest viert in beide gevallen de geboorte van Jezus. Het verschil zit in de kalender en de datum: westerse kerken vieren op 25 december (Gregoriaans), veel orthodoxe kerken op 7 januari (Juliaans). Orthodoxe kerst kent daarnaast een strengere veertigdaagse vasten en draait sterk om de nachtmis.
Dat hangt af van het land. Rusland, Servië, Georgië en de Koptische Kerk vieren op 7 januari. Griekenland, Bulgarije en Roemenië vieren op 25 december. De Armeense Kerk houdt traditioneel 6 januari aan.
Na een veertigdaagse vasten gaan gelovigen op kerstavond naar de nachtmis, zodra de eerste ster aan de hemel verschijnt. Daarna volgt een feestmaal, in Oekraïne traditioneel met twaalf gerechten en kutia, in Servië met een kerstbrood waarin een muntje is verstopt.
Het orthodoxe of oude nieuwjaar valt op 14 januari, opnieuw 13 dagen na ons nieuwjaar. In veel orthodoxe culturen wordt deze dag uitbundig gevierd, soms zelfs uitgebreider dan kerst zelf.
