Aswoensdag is in de christelijke traditie de eerste dag van de Vastentijd: het begin van veertig dagen van inkeer en versobering die uitlopen op Pasen. De dag valt op de woensdag direct na carnaval en dankt zijn naam aan het askruisje dat gelovigen die ochtend in de kerk op hun voorhoofd krijgen. In 2026 is Aswoensdag op woensdag 18 februari, in 2027 op woensdag 10 februari.
Het is een rustige, ingetogen dag. Waar carnaval bol staat van lawaai en uitbundigheid, draait Aswoensdag juist om stilstaan, bezinnen en een nieuw begin. Hieronder lees je waar de dag vandaan komt, wat het askruisje betekent, waarom mensen vis eten en hoe Aswoensdag vandaag de dag wordt gevierd.
Wat is Aswoensdag precies?
Aswoensdag markeert de overgang van het feestgedruis naar een serieuze, sobere periode. Carnaval was van oudsher het laatste grote feest voordat de Vastentijd begon, de tijd om nog even flink uit te pakken voordat de versobering inzette. Zodra carnaval voorbij is, luidt Aswoensdag de veertigdagentijd in. Vroeger werd deze dag ook wel vastenavond opgevolgd genoemd, omdat de avond ervoor de laatste avond was waarop alles nog mocht.
Heerlijk warm de rustige weken naar Pasen door
1Graniet Teddy HappyHoodie – zachte teddystof in een rustige tint, perfect voor een ingetogen avond thuis.
De dag heeft geen vaste datum. Aswoensdag schuift mee met Pasen en kan op zijn vroegst op 4 februari en op zijn laatst op 10 maart vallen.
De 40 dagen van de Vastentijd
De Vastentijd, ook wel de Veertigdagentijd genoemd, duurt veertig dagen. Dat getal verwijst naar de veertig dagen die Jezus volgens de Bijbel vastend in de woestijn doorbracht. Tel je vanaf Aswoensdag tot Pasen, dan kom je eigenlijk op zesenveertig dagen uit. Het verschil zit in de zondagen: die tellen niet mee als vastendagen, omdat op zondag traditioneel niet gevast werd. Paus Gregorius de Grote bepaalde rond het jaar 600 dat de Vastentijd daarom zesenveertig dagen voor Pasen moest beginnen, op een woensdag, zodat er na aftrek van de zondagen precies veertig echte vastendagen overbleven.
Lentefavoriet
Bruine Teddy HappyHoodie
Trek Bruine Teddy HappyHoodie aan en maak van het paasontbijt een feestje voor het hele gezin.
De Vastentijd is bedoeld als een periode van inkeer en voorbereiding op Pasen, het feest van de opstanding. Het is een tijd om bewust soberder te leven, stil te staan bij wat je dwars zit en je gedachten te richten op wat echt belangrijk is.
Het askruisje en zijn betekenis
Het hart van Aswoensdag is het askruisje. Tijdens de mis zet de priester met as een klein kruisje op het voorhoofd van iedere gelovige. Daarbij spreekt hij meestal de woorden: "Gedenk, mens, dat je stof bent en tot stof zult wederkeren", een tekst die teruggaat op het Bijbelboek Genesis. Sinds 1979 mag ook de zin "Bekeer u en geloof in het Evangelie" worden gebruikt, een oproep tot bezinning en een nieuwe start.
De as is geen gewone as. Het is het overblijfsel van de palmtakjes, vaak buxustakjes, die het jaar daarvoor met Palmpasen aan de gelovigen werden uitgedeeld. Die takken stonden symbool voor overwinning en feest; verbrand tot as staan ze nu voor vergankelijkheid en nederigheid. Tegelijk is as door het vuur gezuiverd en vruchtbaar, en zo verwijst het askruisje ook naar nieuw leven. In één klein teken komen vergankelijkheid, berouw en hoop samen.
Vroeger werd het ritueel alleen toegepast op mensen die officieel boete moesten doen. Vanaf de elfde eeuw kreeg iedereen het askruisje, vanuit het idee dat ieder mens wel iets goed te maken heeft.
Waarom eten mensen vis op Aswoensdag?
Op Aswoensdag en op Goede Vrijdag geldt voor katholieken een vasten- en onthoudingsgebod. Dat betekende van oudsher: geen vlees. Vis was wel toegestaan, en daar komt de traditie vandaan om op deze dag haring of een ander visgerecht te eten. In Nederland staat Aswoensdag in carnavalsstreken bekend om het haringhappen: onder het genot van een broodje haring wordt er nog even teruggeblikt op carnaval, terwijl de soberheid alvast inzet. Vis stond bovendien symbool voor matiging, omdat vlees vroeger duurder en feestelijker was dan vis.
De vastenregel zelf is mild: wie vast, neemt op deze dag één volledige maaltijd plus twee kleine maaltijden die samen geen volledige maaltijd vormen. Het gaat niet om jezelf uithongeren, maar om bewust soberder te eten als teken van bezinning.
Aswoensdag vandaag de dag
Tegenwoordig wordt Aswoensdag een stuk losser gevierd dan vroeger. Lang niet iedereen gaat nog naar de kerk voor een askruisje, en de strenge vastenregels zijn voor de meeste mensen verzacht tot een persoonlijke keuze: minder snoep, geen alcohol, even geen sociale media of juist meer tijd voor anderen. Hulpacties zoals de Vastenactie en Kerkinactie gebruiken de Vastentijd om geld in te zamelen voor mensen die het minder hebben.
Wat blijft, is de kern: na de drukte van carnaval even een streep zetten en rustiger aan doen. Een avond thuis met een boek, een wandeling in de winterse buitenlucht of gewoon vroeg onder de wol past precies bij de ingetogen sfeer van deze dag. Lekker warm en op je gemak de rustige weken naar Pasen ingaan hoort daar wat ons betreft gewoon bij.
Een matchende outfit voor het hele gezin maakt de rustige weken naar Pasen alleen maar gezelliger.
Zo wordt de periode tussen Aswoensdag en Pasen een mooie aanleiding om even gas terug te nemen en samen toe te leven naar het paasfeest. Meer weten over de achtergrond? Lees dan de uitleg op Wikipedia of de katholieke encyclopedie van KRO-NCRV.
Wist je dat?
De as van het askruisje komt van verbrande palmtakjes van Palmpasen van het jaar ervoor.
Tussen Aswoensdag en Pasen liggen 46 dagen, maar de 6 zondagen tellen niet als vastendag mee.
Aswoensdag valt altijd op de woensdag direct na carnaval.
De vroegste datum is 4 februari, de laatste 10 maart; in 2026 is het 18 februari.
Het haringhappen op Aswoensdag stamt uit de tijd dat tijdens de vasten wel vis maar geen vlees gegeten mocht worden.
Veelgestelde vragen over Aswoensdag: betekenis, askruisje en vasten
Op Aswoensdag begint de Vastentijd. Tijdens de mis zet de priester met as een kruisje op het voorhoofd van de gelovigen, als teken van bezinning, berouw en een nieuw begin op weg naar Pasen.
Aswoensdag is voor katholieken een dag van vasten en onthouding. Traditioneel eet je geen vlees en neem je slechts één volledige maaltijd. Verder is het vooral een dag om bewust soberder en rustiger te leven.
Op Aswoensdag was vlees verboden, maar vis was wel toegestaan. Daarom is het de gewoonte om vis te eten, in Nederland vaak haring. Het haringhappen markeert het einde van carnaval en het begin van de soberheid.
De veertig dagen verwijzen naar de veertig dagen die Jezus vastend in de woestijn doorbracht. Tussen Aswoensdag en Pasen liggen zesenveertig dagen, maar de zondagen tellen niet als vastendag mee, zodat er veertig overblijven.
In 2026 valt Aswoensdag op woensdag 18 februari en in 2027 op woensdag 10 februari. De datum schuift mee met Pasen en kan op zijn vroegst op 4 februari en op zijn laatst op 10 maart vallen.
